Bij gebiedsontwikkeling zijn overheden volgens de Omgevingswet verplicht om kosten te verhalen. Gebeurt dat niet via de uitgifte van gronden (actief grondbeleid), dan is meestal sprake van zelfrealisatie (faciliterend grondbeleid). In dat geval worden kosten bij voorkeur privaatrechtelijk verhaald via een overeenkomst, en als dat niet mogelijk is, publiekrechtelijk via regels of voorschriften in een omgevingsplan, projectbesluit of omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (bopa).

De Omgevingswet bepaalt dat bij ministeriële regeling regels worden gesteld over de hoogte en begrenzing van (een deel van) de kostensoorten (artikel 13.21 Omgevingswet). Deze regels zijn uitgewerkt in het hoofdstuk kostenverhaal van de Omgevingsregeling. Voor plankosten gaat het om hoofdstuk 13 (artikelen 13.1 t/m 13.12) en om de bijlagen met producten en activiteiten en de rekenwijze (bijlage XXXIV voor kostenverhaal met tijdvak en bijlage XXXIVa voor kostenverhaal zonder tijdvak). In de praktijk wordt bij privaatrechtelijk kostenverhaal doorgaans ook rekening gehouden met deze regeling, omdat afwijken zonder goede redenen niet voor de hand ligt.

De regeling voor de plankosten is vertaald naar een digitaal rekenmodel: de plankostenscan. De scan is een hulpmiddel om te berekenen hoeveel plankosten op basis van de Omgevingsregeling maximaal mogen worden verhaald. Tot en met 2025 bestonden er twee afzonderlijke rekenmodellen (met tijdvak en zonder tijdvak), die in de basis sterk op elkaar leken. Daarom is gekozen voor samenvoeging. Met ingang van 1 januari 2026 is er één plankostenscan: in de vragenlijst geef je aan of sprake is van een plan met of zonder tijdvak. Op basis daarvan neemt het rekenmodel automatisch alleen die onderdelen mee die relevant zijn voor de gekozen situatie.

Tijdens de Roadshow De nieuwe plankostenscan lichten we de belangrijkste wijzigingen toe en laten we zien hoe je de scan in de praktijk gebruikt: van het maken van de juiste keuze (met/zonder tijdvak) tot het lezen en onderbouwen van de output. De sessies zijn bedoeld voor professionals die werken met kostenverhaal bij bouwlocaties, zoals planeconomen, grondzakenadviseurs en ontwikkelaars.